Go No Go Mastar Tolerans Hesabı: 20 H7 Delik İçin 7 Adım

Go No Go mastar tolerans hesabı, önce iş parçasının alt ve üst ölçü sınırlarını belirleyerek, ardından uygulanacak mastar standardındaki yeni mastar ve aşınma sınırlarını değerlendirerek yapılır. Delik kontrolünde GO tampon mastarı en küçük izin verilen delik çapıyla, NO-GO tampon mastarı ise en büyük izin verilen delik çapıyla ilişkilidir. GO tarafı normal kontrol kuvvetiyle ilgili uzunluk boyunca geçmeli; NO-GO tarafı tanımlanan kullanım kuralına göre geçmemelidir.

En önemli ayrım şudur: Parça toleransı ile mastarın üretim toleransı aynı değer değildir. Örneğin 20 H7 delik için parça toleransı 21 µm olabilir; ancak bu değer doğrudan mastarın iki ucuna dağıtılamaz. Kesin mastar ölçüleri, teknik resimde atanan standart sürümü, mastar tipi, yeni durum sınırı, aşınma sınırı, kalibrasyon belirsizliği ve kabul kuralı birlikte değerlendirilerek onaylanmalıdır.

Go No Go mastar tolerans hesabı nedir?

Go No Go mastar tolerans hesabı, bir limit mastarının yalnızca nominal çapını seçmekten daha geniş bir işlemdir. Hesap; iş parçası ölçü sınırlarını, mastarın işlevsel taraflarını ve mastarın kendi metrolojik sınırlarını birbirinden ayırır. Limit mastarı ölçüyü ekranda göstermez. Parçanın tanımlanmış iki sınır arasındaki kabul durumunu hızlı ve tekrarlanabilir biçimde kontrol eder.

Düz bir delik için maksimum malzeme durumu, deliğin en küçük çapıdır. Çünkü çap küçüldükçe parçada daha fazla malzeme kalır. Bu nedenle GO tampon mastarı deliğin en küçük izin verilen ölçüsünü temsil eden işlevsel sınıra dayanır. Minimum malzeme durumu ise deliğin en büyük çapıdır; NO-GO tarafı bu üst sınırın aşılmasını yakalamaya yardımcı olur.

Bir milde mantık ters yönde işler. Milin maksimum malzeme durumu en büyük çap, minimum malzeme durumu ise en küçük çaptır. Dolayısıyla deliğe ait tampon mastar hesabı, mil için kullanılan halka veya çatal mastar hesabıyla karıştırılmamalıdır.

Tablodaki “geçer” ve “geçmez” ifadeleri genel prensibi anlatır. Kontrol edilen uzunluk, pah, kesintili yüzey, form hatası, mastar tasarımı ve ilgili standardın nüfuz kuralı operatör talimatında ayrıca tanımlanmalıdır.

Go No Go mastar tolerans hesabı için Taylor prensibi

Taylor prensibinin genel yaklaşımında GO mastarı, maksimum malzeme durumundaki ilgili boyut ve form etkilerini mümkün olduğunca birlikte kontrol eder. Tam boy bir GO tampon mastarının deliğin işlevsel uzunluğu boyunca geçmesi bu nedenle önemlidir. Deliğin yalnızca girişinde yapılan kısa temas, bütün özelliğin uygunluğunu tek başına kanıtlamaz.

NO-GO tarafı ise minimum malzeme sınırının aşılmamasını denetler ve çoğu uygulamada daha kısa kontrol elemanı şeklinde tasarlanır. Böylece yerel çap ihlallerine duyarlı olması amaçlanır. Bununla birlikte NO-GO tarafının “hiç başlamaması” veya belirli bir miktardan fazla girmemesi gibi kararlar ürün standardına, mastar tipine ve işletme talimatına bağlıdır.

Go No Go mastar tolerans hesabı yapılırken yalnız iki çap yazmak yeterli değildir. Mastarın işlevsel geometrisi de parça fonksiyonuna uygun olmalıdır. Uzun bir delikte eğrilik, koniklik veya ovalik bulunuyorsa iki noktalı bir iç çap ölçümü sınırlar içinde görünebilir; buna karşılık tam biçimli GO mastarı geçmeyebilir. Bu durum her zaman mastarın hatalı olduğu anlamına gelmez.

Go No Go mastar tolerans hesabı: Parça limitlerini belirleme

İlk hesap adımı teknik resimdeki nominal ölçü ve sapmaları sayısal sınırlara dönüştürmektir. Delik için aşağıdaki temel eşitlikler kullanılır:

• Alt limit = nominal ölçü + alt sapma
• Üst limit = nominal ölçü + üst sapma
• Parça toleransı = üst limit − alt limit

Teknik resimde ölçü doğrudan 20,000 / 20,021 mm olarak verilmişse hesap basittir:

Alt limit = 20,000 mm
Üst limit = 20,021 mm
Parça toleransı = 20,021 − 20,000 = 0,021 mm = 21 µm

Ölçü Ø20 H7 biçimindeyse H7 karşılığı, resimde belirtilen tolerans sistemi ve ölçü basamağından doğrulanmalıdır. ISO 286-2, yaygın delik ve mil tolerans sınıflarının üst ve alt sapma değerlerini verir. 20 mm, 18 mm üzeri–30 mm dâhil ölçü basamağında yer alır. Bu örnekte H deliğinin alt sapması 0, IT7 toleransı 21 µm kabul edildiğinde sınırlar 20,000 mm ve 20,021 mm olur.

Go No Go mastar tolerans hesabı için kullanılan 20 H7 değerleri teknik resimden veya yetkili tolerans tablosundan alınmalıdır. İnternetteki bir tablonun farklı standart sürümü, inç sistemi ya da yanlış ölçü aralığına ait olması 1–2 µm seviyesinde bile hatalı siparişe neden olabilir.

Go No Go mastar tolerans hesabı örneği: 20 H7 delik

Aşağıdaki yedi adım, parça sınırından mastar sipariş bilgisine kadar güvenli ilerleme sırasını gösterir:

1. Nominal ölçüyü okuyun: Delik çapı 20,000 mm.
2. Tolerans sınıfını doğrulayın: Teknik resimde H7 atanmış.
3. Sapmaları belirleyin: Bu örnekte alt sapma 0 µm, üst sapma +21 µm.
4. Parça limitlerini hesaplayın: Alt limit 20,000 mm, üst limit 20,021 mm.
5. GO işlevsel sınırını tanımlayın: Delik için maksimum malzeme sınırı olan 20,000 mm bölgesi.
6. NO-GO işlevsel sınırını tanımlayın: Delik için minimum malzeme sınırı olan 20,021 mm bölgesi.
7. Mastar sınırlarını standarda göre tamamlayın: Yeni mastar ve aşınma durumundaki izin verilen metrolojik sınırları, kabul belirsizliğini ve tasarım şartlarını ISO 1938-1:2026 veya sözleşmede atanan sürümden uygulayın.

Bu tablo parça sınırlarını ve GO/NO-GO işlevini verir; bitmiş mastarın üretim resmini tek başına oluşturmaz. Mastar imalatçısı, yeni durum ve aşınma durumundaki izin verilen sınırları atanan standarda göre hesaplamalı ve sertifikada ölçülen değerleri raporlamalıdır.

Go No Go mastar tolerans hesabı ve yüzde 10 kuralı

Bazı işletmeler teklif öncesi bütçelemede parça toleransının yüzde 10’unu “mastar bütçesi” olarak ayırır. 21 µm parça toleransı için aritmetik değer şöyledir:

21 µm × 0,10 = 2,1 µm

Bu 2,1 µm yalnızca temsili bir iç planlama değeridir. Go No Go mastar tolerans hesabı sırasında 2,1 µm’yi otomatik olarak GO çapından çıkarmak veya NO-GO çapına eklemek doğru değildir. Bu işlem mastarın tolerans bölgesini yanlış tarafa taşıyabilir ve uygun olmayan parçaların kabul edilmesine ya da uygun parçaların reddedilmesine yol açabilir.

Kesin hesapta standardın kullandığı yeni durum, aşınma durumu ve metrolojik özellik sınırları esas alınır. Müşteri sözleşmesinde farklı bir standarda, işletme prosedürüne veya özel bir koruma payına atıf varsa sipariş resmi bu dokümana göre hazırlanır.

Go No Go mastar tolerans hesabı ve mastarın kendi toleransı

Mastar da imal edilen ve kalibre edilen fiziksel bir ekipmandır. Tek bir matematiksel çapa sıfır hatayla üretilemez. Bu nedenle mastarın yeni durumdaki boyutu, formu, yüzey durumu ve diğer ilgili metrolojik özellikleri için izin verilen sınırlar tanımlanır. Mastarın iş parçası sınırlarına göre yanlış konumlandırılması karar riskini doğrudan etkiler.

Yeni mastar sınırı

Yeni üretilmiş mastarın kabulü yalnız nominal işaretine bakılarak yapılmaz. Ölçülen çapın, formun ve gerekiyorsa diğer metrolojik özelliklerin yeni durum için verilen izin sınırlarında olması gerekir. Kalibrasyon sertifikasında yalnız “uygundur” ifadesi yerine ölçülen değer, ölçüm belirsizliği, izlenebilirlik ve kullanılan kabul kuralı istenmelidir.

Aşınma sınırı

GO tarafı uygun parçalarla daha sık temas ettiği için genellikle daha hızlı aşınır. Delik tampon mastarında çap küçülürse mastar, izin verilenden küçük bir deliğe girebilir ve yanlış kabul riski doğurabilir. Bu nedenle kullanım sıklığına, malzemeye, yüzey pürüzlülüğüne ve geçmiş kalibrasyon sonuçlarına göre ara kontrol planı oluşturulmalıdır.

Ölçüm belirsizliği ve kabul kuralı

Kalibrasyon sonucu kesin ve hatasız bir sayı değildir. Sonucun yanında bir ölçüm belirsizliği bulunur. Özellikle dar toleranslı mastarlarda belirsizlik, kabul bölgesinin anlamlı bir bölümünü kapsayabilir. Bu nedenle tedarikçiyle; belirsizliğin uygunluk kararında nasıl ele alınacağı, koruma bandı kullanılıp kullanılmayacağı ve sınırdaki bir mastarın nasıl raporlanacağı önceden kararlaştırılmalıdır.

Mayıs 2026’da yayımlanan ISO 1938-1:2026, düz doğrusal ölçüler için limit mastarlarının önemli tasarım ve metrolojik özelliklerini, yeni/aşınmış durum sınırlarını ve kullanım yaklaşımını kapsar. Standart 500 mm’ye kadar doğrusal ölçüleri ele alır. Kuruluşunuzun teknik resmi veya sözleşmesi eski bir sürümü açıkça atıyorsa değişiklik yönetimi yapılmadan sürüm değiştirilmemelidir.

Go No Go mastar tolerans hesabı sırasında 8 yaygın hata

1. HTML yorumunu SEO alanı sanmak: Kod başındaki açıklama satırları Rank Math SEO başlığını ve meta açıklamasını doldurmaz.
2. Odak ifadeyi farklı noktalama ile yazmak: “Go/No-Go” teknik olarak okunabilir olsa da Rank Math, kayıtlı “go no go mastar tolerans hesabı” ifadesini tam eşleşme olarak görmeyebilir.
3. Parça toleransını mastar toleransı kabul etmek: 21 µm’yi doğrudan mastarın iki ucuna dağıtmak hatalıdır.
4. Delik ve mil sınırlarını karıştırmak: Delikte en küçük çap, milde en büyük çap maksimum malzeme durumudur.
5. Vida ve düz mastar standardını karıştırmak: Düz tampon mastar ile vida tampon mastarı aynı standarda ve aynı hesap yaklaşımına bağlı değildir.
6. Aşınma sınırını yazmamak: Yalnız yeni mastar ölçüsünün verilmesi kullanım ömrü yönetimini eksik bırakır.
7. Belirsizliği yok saymak: Kalibrasyon belirsizliği ve kabul kuralı tanımlanmadan sınırdaki sonuçlar farklı yorumlanabilir.
8. Form hatasını gözden kaçırmak: Değişken ölçüm sonucu sınırlar içinde olsa bile ovalik, koniklik veya eğrilik GO mastarının geçmesini engelleyebilir.

Go No Go mastar tolerans hesabı bu sekiz hata kontrol edilmeden tamamlanmış sayılmamalıdır. Özellikle özel mastar siparişinde yalnız “20 H7 GO/NO-GO” yazmak yerine sayısal parça sınırlarını, standardı, sürümü, mastar tipini ve sertifika beklentisini birlikte belirtmek uyuşmazlık riskini azaltır.

Go No Go mastar tolerans hesabı sonrası doğru kullanım

Doğru hesaplanmış bir mastar, yanlış kullanılırsa güvenilir karar üretmez. Kontrol öncesinde parça ve mastar yüzeyi temizlenmeli; çapak, yoğun yağ tabakası ve talaş uzaklaştırılmalıdır. Mastar eksen kaçıklığıyla deliğe sokulmamalı, çekiçle veya aşırı el kuvvetiyle zorlanmamalıdır.

Boyutsal özelliklerin standart referans sıcaklığı 20 °C’dir. Üretim sahasında parça sıcak, mastar ise ölçüm odası sıcaklığındaysa farklı termal genleşme iki parçanın göreli ölçüsünü değiştirebilir. Dar toleranslarda parça ve mastarın sıcaklık dengesi beklenmeli, malzeme genleşme katsayıları ve ortam şartları değerlendirilmelidir.

1. Parça resmini, revizyonunu ve kontrol planını doğrulayın.
2. GO ve NO-GO uçlarının işaretini kontrol edin.
3. Mastarın kalibrasyon geçerliliğini ve hasar durumunu inceleyin.
4. Parça ile mastarı temizleyip sıcaklık açısından dengeleyin.
5. GO tarafını eksenel ve normal el kuvvetiyle uygulayın.
6. NO-GO kararını yazılı nüfuz kuralına göre verin.
7. Şüpheli parçayı değişken ölçüm cihazıyla inceleyin.
8. Mastar düşmüşse veya çarpmışsa ara kontrol yapmadan kullanmayın.

Limit mastarı proses ayar cihazı olarak tek başına kullanılmamalıdır. GO tarafının geçip NO-GO tarafının geçmemesi yalnız uygunluk aralığını gösterir; ölçünün alt sınıra mı üst sınıra mı yaklaştığını söylemez. Takım aşınmasını izlemek için iç çap komparatörü, üç nokta iç çap mikrometresi, hava mastarı veya CMM gibi değişken ölçüm yöntemleri gerekebilir.

Go No Go mastar tolerans hesabı için sipariş kontrol listesi

• Parça numarası, teknik resim numarası ve revizyonu
• Özelliğin delik, mil, kanal veya diş olup olmadığı
• Nominal ölçü, tolerans sınıfı ve sayısal alt/üst limitler
• Uygulanacak mastar standardı ve tam sürüm yılı
• Mastar tipi: tampon, halka, çatal, kanal veya özel fonksiyon mastarı
• GO/NO-GO taraflarının tasarımı ve işaretleme yöntemi
• Kontrol edilen işlevsel uzunluk ve varsa pah bilgisi
• Yeni durum ve aşınma durumundaki kabul sınırları
• Malzeme, sertlik, kaplama ve yüzey gereksinimi
• Kalibrasyon sertifikası, ölçüm belirsizliği ve izlenebilirlik
• Uygunluk karar kuralı ve sınırdaki sonuçların yönetimi
• Kullanım sıklığı, ara kontrol ve yeniden kalibrasyon planı

Go No Go mastar tolerans hesabı için teklif isterken bu listeyi kullanmak, mastar üreticisinin varsayım yapmasını önler. Standart ve özel çözümler için Deniz Metal mastarlar kategorisini inceleyebilir veya teknik ekiple iletişime geçebilirsiniz.

Vida iç çapının değil, iç dişin geçer/geçmez kontrolü gerekiyorsa INSIZE 4130 metrik vida tampon mastarı; dış diş kontrolü için INSIZE 4120 metrik halka mastarı değerlendirilebilir. İç spline uygulamalarında ise INSIZE 6343 spline tampon mastarı gibi özelliğe özel bir tasarım gerekir. Bu ürünlerde teknik standart, tolerans sınıfı ve kabul davranışı 20 H7 düz delik örneğinden farklıdır.

Go No Go mastar tolerans hesabı hakkında sık sorulan sorular

20 H7 delik için GO ve NO-GO değerleri nedir?

Bu örnekte parça sınırları 20,000 mm ile 20,021 mm’dir. GO işlevi 20,000 mm alt sınıra, NO-GO işlevi 20,021 mm üst sınıra dayanır. Ancak üretilecek mastarın kesin yeni ve aşınma sınırları, yalnız bu iki parça değeri kopyalanarak oluşturulmaz; atanan mastar standardına göre hesaplanır.

GO mastarı deliğe tamamen girmeli mi?

Genel olarak tam biçimli GO tarafı, kontrol edilen işlevsel uzunluk boyunca normal el kuvvetiyle geçmelidir. Pah, kör delik, kesintili yüzey veya özel geometri varsa kapsam ve nüfuz kuralı teknik talimatta açıklanmalıdır.

NO-GO mastarı deliğe hiç girmemeli mi?

Genel karar NO-GO tarafının geçmemesidir; fakat “başlamama” veya izin verilen sınırlı nüfuz davranışı ilgili standarda ve mastar tasarımına göre yazılı olarak tanımlanmalıdır. Operatör kendi kuvvet yorumuyla karar vermemelidir.

Yüzde 10 mastar toleransı zorunlu mudur?

Hayır. Parça toleransının yüzde 10’u bazı kuruluşlarda ön bütçe veya şirket içi kural olarak kullanılabilir; bütün mastar tipleri için evrensel ve doğrudan uygulanabilir normatif bir formül değildir.

Pin mastar seti GO/NO-GO kontrolünde kullanılabilir mi?

Uygun çap, sınıf, tolerans yönü, sertifika ve kullanım yöntemi tanımlanırsa seçilmiş pinler proses kontrolünde kullanılabilir. Ancak genel amaçlı pin setindeki iki pimi otomatik olarak sertifikalı GO/NO-GO mastarı kabul etmek doğru değildir.

Mastar parça çapını sayısal olarak ölçer mi?

Hayır. Limit mastarı uygun veya uygun değil kararı verir. Proses merkezini, gerçek çapı ve ölçünün sınıra uzaklığını görmek için değişken ölçüm cihazı kullanılmalıdır.

Vida mastarında da ISO 1938-1 mi kullanılır?

ISO 1938-1 düz doğrusal ölçülere ait limit mastarlarını kapsar. Metrik vida mastarları için diş geometrisine özel standartlar ve tolerans sınıfları kullanılır; düz 20 H7 delik hesabı vida tampon mastarına uygulanmaz.

Go No Go mastar tolerans hesabı özeti

Go No Go mastar tolerans hesabı önce parçanın sayısal alt ve üst sınırlarını belirler. 20 H7 delik örneğinde bu sınırlar 20,000 mm ve 20,021 mm, parça toleransı ise 21 µm’dir. GO tarafı deliğin maksimum malzeme sınırına, NO-GO tarafı minimum malzeme sınırına dayanır.

Bu iki parça sınırını mastar üretim ölçüsü olarak doğrudan kopyalamayın. Yeni mastar ve aşınma durumundaki izin sınırlarını, metrolojik özellikleri, kalibrasyon belirsizliğini ve karar kuralını teknik resimde atanan standarda göre tamamlayın. Go No Go mastar tolerans hesabı onaylandıktan sonra kullanım kuvveti, sıcaklık, temizlik ve periyodik kontrol şartlarını yazılı talimata bağlayın.

Özel veya standart mastar seçimi için Deniz Metal ile iletişime geçebilir, uygun ürün gruplarını mastarlar sayfasında karşılaştırabilirsiniz.